مسئله فاضلاب بندرعباس؛ تغییر جنس لوله راه‌حل نیست

این وضعیت به‌طور عینی و مکرر در محدوده گلشهر به‌طور کلی، به‌ویژه گلشهر شمالی و مشخصاً محله بهشت بندر قابل مشاهده است؛ به‌گونه‌ای که امروز به‌سختی می‌توان کوچه یا خیابانی در این محدوده‌ها یافت که دچار نشست، افت سطح معبر یا اختلال در شبکه فاضلاب نباشد.

بررسی‌های میدانی و تحلیل‌های فنی نشان می‌دهد که این مشکلات، نه اتفاقی و نه ناشی از یک عامل ساده، بلکه نتیجه مستقیم ضعف در اجرای بستر خطوط، شرایط نامناسب ژئوتکنیکی و بی‌توجهی به رفتار هیدرولیکی شبکه فاضلاب ثقلی است.

در بخش قابل‌توجهی از شبکه، لوله‌های فاضلاب بر روی خاک دستی فاقد تراکم مهندسی اجرا شده‌اند. این بستر، به‌ویژه در شرایط اقلیمی بندرعباس و در مجاورت دائمی با رطوبت، در برابر نشت‌های حتی محدود فاضلاب و همچنین نفوذ آب‌های سطحی، دچار شستگی تدریجی، کاهش حجم مؤثر و نشست موضعی می‌شود.

این پدیده به‌صورت کاملاً ملموس در معابر گلشهر شمالی و محله بهشت بندر دیده می‌شود؛ جایی که پس از بارندگی‌های معمولی نیز افت سطح خیابان و تخریب روسازی رخ می‌دهد.

مسئله زمانی حادتر می‌شود که در همین مناطق، خاک اطراف و بالای لوله‌ها نیز بدون لایه‌بندی و تراکم اصولی اجرا شده است. در نتیجه، با هر بار بارندگی و جمع‌شدن آب‌های سطحی در معابر، این خاک‌ها دچار شستگی و جابه‌جایی شده و به‌جای پایداری، به بار اضافی روی لوله تبدیل می‌شوند.

هم‌زمان، نفوذ آب به لایه‌های زیرین باعث تضعیف بستر زیر لوله و ایجاد نشست مکانی می‌شود. این وضعیت به‌طور مکرر در کوچه‌ها و خیابان‌های محله بهشت بندر و بخش‌های مختلف گلشهر شمالی مشاهده شده است.

در چنین شرایطی، لوله عملاً بین «خالی‌شدن از زیر» و «فشار اضافی از بالا» گرفتار می‌شود. در لوله‌های بتنی و صلب، این وضعیت به افزایش تنش‌های خمشی و در نهایت شکست سازه‌ای منجر می‌شود. در مقابل، در لوله‌های غیربتنی و انعطاف‌پذیر، شکست ناگهانی رخ نمی‌دهد، اما لوله به‌تدریج دچار افت تراز و تغییرشکل شده و شیب هیدرولیکی ثقلی طراحی‌شده خود را از دست می‌دهد.

نتیجه در هر دو حالت یکسان است: اختلال در عملکرد شبکه و از کار افتادن مسیر انتقال فاضلاب.

به همین دلیل است که در گلشهر، به‌ویژه گلشهر شمالی و مشخصاً محله بهشت بندر، بارها مشاهده شده که پس از یک بارندگی ساده، نشست معابر، ترک یا ریزش آسفالت و هم‌زمان فوران یا پس‌زدگی فاضلاب از منهول‌ها رخ می‌دهد.

تکرار این وضعیت در سال‌های متوالی نشان می‌دهد که مشکل، مقطعی یا اتفاقی نیست، بلکه ناشی از یک نقص ساختاری مزمن در نحوه اجرای بستر، خاک اطراف لوله‌ها و مدیریت آب‌های سطحی است.

بر این اساس، تمرکز بر تغییر جنس لوله-چه بتنی و چه غیربتنی-بدون اصلاح اصولی بستر زیر لوله، خاک اطراف و بالای آن و کنترل نفوذ آب‌های سطحی، عملاً هیچ تأثیری در حل مسئله ندارد. در این شرایط، لوله بتنی می‌شکند و لوله غیربتنی شیب خود را از دست می‌دهد؛ اما خروجی هر دو یکی است: خرابی شبکه.

مسئله اصلی فاضلاب بندرعباس، جنس لوله‌ها نیست؛ مسئله اصلی، ضعف اجرا و نادیده گرفتن اصول ژئوتکنیکی و هیدرولیکی است. تا زمانی که این ریشه‌ها اصلاح نشوند، هر اقدام مقطعی فقط تکرار همان بحران در همین محلات و همین معابر خواهد بود.

عکس: آرشیو